«Συμμετέχω μαζί με εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη την Ευρώπη και τον κόσμο στο πένθος για τον θάνατο του Γιούργκεν Χάμπερμας, ενός από τους πιο σημαντικούς δημοκρατικούς στοχαστές της εποχής μας.
Για δεκαετίες, ο Χάμπερμας μας υπενθύμιζε ότι η δημοκρατία δεν είναι απλώς ένα σύστημα νόμων, αλλά μια ζωντανή διαδικασία διαλόγου μεταξύ ελεύθερων και ίσων πολιτών. Το έργο του για τη διαβουλευτική δημοκρατία, τη δημόσια σφαίρα και την ιδέα ενός ευρωπαϊκού δήμου (demos) αναδιαμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη δημοκρατική νομιμότητα στις σύγχρονες κοινωνίες.
Σε μια εποχή όπου η τεχνοκρατική διακυβέρνηση και οι δημαγωγικές απλουστεύσεις απειλούσαν την ίδια τη δημοκρατική ζωή, ο Χάμπερμας επέμεινε σε κάτι πιο απαιτητικό αλλά και πιο ελπιδοφόρο: ότι ο λόγος και ο δημόσιος διάλογος, θεμελιωμένος στον αμοιβαίο σεβασμό, αποτελούν τη βάση της δημοκρατικής ελευθερίας.Το όραμά του για την Ευρώπη ήταν εξίσου βαθύ. Ο Χάμπερμας πίστευε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορούσε να επιβιώσει ως ένα απλό τεχνοκρατικό εγχείρημα αγορών και νόμων. Έπρεπε να γίνει μια δημοκρατική κοινότητα πολιτών. Δηλαδή μια Ευρώπη όπου η πολιτική εξουσία πηγάζει από τη βούληση αλλά και τη διαβούλευση των λαών της. Με αυτή την έννοια, δεν υπήρξε μόνο φιλόσοφος της δημοκρατίας, αλλά και ένας από τους τελευταίους μεγάλους διανοητικούς υπερασπιστές μιας ευρωπαϊκής δημοκρατίας.
Θυμάμαι επίσης με ευγνωμοσύνη τη θαρραλέα φωνή του στις πιο σκοτεινές ημέρες της κρίσης του ευρώ. Ήταν η στιγμή, τον Νοέμβριο του 2011, όταν η Ελλάδα βρέθηκε υπό τεράστια πίεση, έχοντας διαπραγματευθεί το ιστορικό κούρεμα του χρέους της. Ο ίδιος υποστήριξε την πρότασή μου να τεθεί η ευρωπαϊκή συμφωνία σε δημοψήφισμα ενώπιον του ελληνικού λαού. Τότε αντιμετωπίστηκε με σφοδρή αντίδραση από ορισμένους Ευρωπαίους ηγέτες, αλλά ο Χάμπερμας μίλησε με σαφήνεια και με αρχές.
Ο Χάμπερμας προειδοποίησε ότι όταν οι κρίσεις αντιμετωπίζονται μόνο από έναν μικρό κύκλο ισχυρών ηγετών και τεχνοκρατών, τότε η ίδια η δημοκρατία τίθεται σε κίνδυνο. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες, χωρίς τη φωνή των πολιτών, αποδυναμώνουν τα ίδια τα θεμέλια πάνω στα οποία οικοδομήθηκε η Ευρώπη. Προειδοποίησε ότι η Ευρώπη θα έμπαινε σε αυτό που ονόμασε «μεταδημοκρατική» στιγμή.
Υποστήριξε ότι η πίεση που ασκήθηκε στην Ελλάδα, περιορίζοντας την ικανότητά της να αποφασίζει η ίδια για το μέλλον της, ήταν βαθιά ανησυχητική. όπου οι τεχνοκρατικές αποφάσεις αντικαθιστούσαν τη δημοκρατική νομιμοποίηση.
Για τον Χάμπερμας, η ελληνική κρίση δεν ήταν απλώς ένα οικονομικό δράμα, δεν αφορούσε ποτέ μόνο το χρέος ή τις χρηματοπιστωτικές αγορές, αλλά ήταν μια δοκιμασία για την ίδια τη δημοκρατική ψυχή της Ευρώπης.
Μια στιγμή αλήθειας για την Ευρώπη. Και έθετε ένα βαθύτερο ερώτημα: θα παραμείνει η Ευρώπη μια δημοκρατική κοινότητα πολιτών ή θα διολισθήσει σε ένα σύστημα όπου οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται από τεχνοκράτες, μακριά από τον δημόσιο διάλογο και τη δημοκρατική συναίνεση;
Έκκληση έκανε για ένα νέο θεσμικό μοντέλο για την Ευρώπη, ένα μοντέλο που θα αποκαθιστά τον κεντρικό ρόλο των πολιτών στη δημοκρατική λήψη αποφάσεων.
Τα λόγια του είχαν σημασία, γιατί υπενθύμισαν στην Ευρώπη μια απλή αλλά ισχυρή αρχή: η δημοκρατία δεν είναι πολυτέλεια που μπορούμε να θέτουμε σε αναστολή σε δύσκολες περιόδους. Αντίθετα, είναι ακριβώς στις στιγμές της κρίσης που η δημοκρατία πρέπει να καθοδηγεί τις επιλογές μας. Χωρίς αυτήν, η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει όχι μόνο τη νομιμοποίησή της, αλλά και την ίδια της την ψυχή.
Σήμερα, καθώς οι δημοκρατίες σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν νέες μορφές αυταρχισμού, ολιγαρχικής ισχύος, αδικίας και ανισοτήτων, τρέφοντας δυσπιστία προς τους θεσμούς, η παρακαταθήκη του Χάμπερμας είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Το έργο της ζωής του μας καλεί να ενισχύσουμε τη δημόσια σφαίρα, να εμβαθύνουμε τη δημοκρατική συμμετοχή και να διασφαλίσουμε ότι η Ευρώπη θα γίνει όχι μόνο μια ένωση κρατών, αλλά μια κοινότητα πολιτών.
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας μας δίδαξε ότι η δημοκρατία ζει μέσα από τον διάλογο, το θάρρος και τη λογική.
Η φωνή του θα μας λείψει, αλλά οι ιδέες του θα συνεχίσουν να φωτίζουν τον δρόμο μπροστά.»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου