Έπιασα την κιμωλία το 1984. Δουλεύω στη δημόσια εκπαίδευση από το 1989 και θα συνεχίσω για λίγους μήνες ακόμη στο δημόσιο σχολείο. Σαράντα χρόνια, από την κιμωλία στον μαρκαδόρο και τη γραφίδα του διαδραστικού πίνακα, είδα μέσα στην τάξη την ελληνική κοινωνία και τους μαθητές να αλλάζουν δραματικά. Ο θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου με έχει συγκλονίσει και είναι μια συζήτηση που δεν δικαιούμαστε να αγνοήσουμε. Μαθητές με περισσότερο θυμό και σκληρότητα, καταγγελτικοί γονείς, κανάλια έξω από την πόρτα του σχολείου, εκπαιδευτικοί που αμφισβητούνται από τους πάντες για τα πάντα. Νιώθω ότι επέλεξα το ωραιότερο επάγγελμα.
Αλλά ξέρω πολύ καλά πως η διδασκαλία είναι μια μεγάλη τέχνη, για την οποία κανείς δεν σε προετοιμάζει πρακτικά, αφού, ειδικά σήμερα, πρέπει να είσαι ταυτόχρονα θηριοδαμαστής και μάγος που καθηλώνει την τάξη με τη συμπεριφορά, τη φωνή και τις γνώσεις του. Και πολλοί ικανότατοι συνάδελφοι, που δεν τις κατέχουν εξευτελίζονται καθημερινά σε τάξεις χωρίς όρια. Ασφαλώς, δεν είναι όλοι οι γονείς έτσι και υπάρχουν μαθητές διαμάντια, αλλά τα φαινόμενα απαξίωσης και επιθετικών συμπεριφορών πληθαίνουν επικίνδυνα. Έξω από τα κάγκελα του σχολείου το 2023 εμπλέκονταν σε παραβατικές συμπεριφορές 10.776 ανήλικοι, ενώ αυξητική είναι η τάση συμμετοχής κοριτσιών σε συμμορίες ανηλίκων.Ποια είναι, όμως, η αιτία; Παρακολούθησα τον δημόσιο διάλογο με αφορμή το θάνατο της Σοφίας Χρηστίδου. Ποιος φταίει για πεταμένα από τους μαθητές μπουκάλια την ώρα του μαθήματος, για τις κραυγές ζώων, για τον εξευτελισμό του καθηγητή; Μια πλευρά τονίζει την έλλειψη ορίων, την έλλειψη σεβασμού από την πλευρά των μαθητών και των γονέων. Μια άλλη πλευρά, όπως η ανακοίνωση της ΟΛΜΕ και της Β΄ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης, αθωώνει τους πάντες και ρίχνει το ανάθεμα σε όλες τις κυβερνήσεις και την κακούργα κοινωνία [ολόκληρες στο πρώτο και δεύτερο σχόλιο]. Η πρώτη πλευρά αγνοεί ή υποτιμά τις βαθύτερες αιτίες, την έξαρση και την κοινωνική διάσταση της βίας. Τι μας λένε ο χουλιγκανισμός, οι δολοφονίες του Καμπανού και του Λυγγερίδη, οι γυναικοκτονίες και οι καθημερινοί φόνοι για ασήμαντη αφορμή, το φαινόμενο της Χρυσής Αυγής, η νομιμοποίηση της βίας από την πολιτική και την ιδεολογία, αρκεί να είναι «για καλό σκοπό»; Οι μαθητές καθημερινά αναπνέουν στην οικογένεια, στο σχολείο -ναι και στο σχολείο- ή την κοινωνία αυτές τις συμπεριφορές, οι οποίες μάλιστα, όσο κι αν οι συνάδελφοι τις καταδικάζουν στην τάξη, έχουν τη λάμψη της επιτυχίας και της κοινωνικής αποδοχής. Τι σημαίνει το «καλά τους έκαναν» που ακούν στις καλές οικογένειες μπροστά στα φαινόμενα βίας; Τι διδάσκονται στα γήπεδα; Τι σημαίνει να μου κλείνουν την είσοδο του σχολείου οι δεκατετράχρονοι μαθητές μου, όπως έγινε το Νοέμβριο, με αλυσίδες, κάδους απορριμάτων και κουκούλες full face ή να τραγουδούν στο σχολικό περίπατο τους «γοητευτικούς» στίχους του “Brox3”: «Πούστη, βάρα προσοχή/ Μη μιλάς στον ενικό/ Τον καφέ μου σκέτο και τον πάκο μου χοντρό… Βρώμικο το χρήμα, του βάζω αποσμητικό/ Κουμπούρι στο τσαντάκι, όχι διακοσμητικό/Δίνω μπούκι με διακόσα μες στην Αττική Οδό»; Είμαστε μπροστά σε ένα γενικευμένο κύμα βίας που έσπασε τις πόρτες και πλημμυρίζει τα σχολεία.
Η άλλη πλευρά αγνοεί και υποτιμά την ατομική ευθύνη. Γιατί δεν είναι όλοι οι μαθητές έτσι; Πρέπει να υπάρχουν όρια; Κανόνες; Συνέπειες για την παράβασή τους. Εκτός από δικαιώματα υπάρχουν υποχρεώσεις; Καλλιεργείται από το σχολείο η ατομική ευθύνη; Ποιος φταίει που στο πρώτο διάλλειμα η αυλή του σχολείου, αλλά και οι τάξεις, βρωμίζουν από τις πεταμένες συσκευασίες των σάντουιτς; Και ποιος είναι υπεύθυνος για να τις καθαρίσει;
Κι έτσι βρισκόμαστε, ακόμα μια φορά, μπροστά στο γνωστό φιλοσοφικό ερώτημα της συγκρότησης του υποκειμένου και της ατομικής ευθύνης. Πολλοί επιμένουν πως το υποκείμενο διαμορφώνεται μονοσήμαντα από τις προϋπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις, γιατί η ιδεολογία και η εξουσία εγγράφονται στη γλώσσα και εσωτερικεύονται με τον κοινωνικό λόγο. Ωστόσο, αυτό καταλήγει σε μια μηχανιστική και μοιρολατρική αντίληψη αφού το υποκείμενο βρίσκεται σε μια σχέση αλληλεξάρτησης με τις κοινωνικές δομές, καθορίζεται από αυτές, αλλά, ταυτόχρονα, με τον αναστοχασμό και την πράξη του αλλάζει την κοινωνία και ανασυγκροτεί τον εαυτό του. Και, όπως επισημαίνει η Τζούντιθ Μπάτλερ, το υποκείμενο δεν είναι ανεύθυνο, αλλά είναι υποχρεωμένο να λογοδοτήσει για τον εαυτό του, έχοντας επίγνωση των ορίων του. Το γεγονός ότι το φαινόμενο της βίας είναι κοινωνικό δεν αναιρεί την ατομική ευθύνη και την ατομική πράξη, εκείνη που συγκροτεί την ταυτότητά μας. Χωρίς όρια, χωρίς κανόνες και συνέπειες, χωρίς ντροπή και αμοιβαίο σεβασμό, νομίζω ούτε σχολεία, ούτε κοινωνίες μπορούν να σταθούν. Και μέσα στην τάξη υπάρχει μια σύγκρουση αξιών, στην οποία δια αντιπροσώπων και με νοοτροπίες συμμετέχει όλη η κοινωνία. Ο καθένας διαλέγει πλευρά.
Εντωμεταξύ, τριανταπέντε χρόνια δεν ήρθε ένας σχολικός σύμβουλος να με ρωτήσει στο τέλος της χρονιάς αν τέλειωσα την ύλη ή γιατί δεν πρόλαβα, η κυβέρνηση εξαγγέλλει συνεχώς καινούργια αναλυτικά προγράμματα, αλλά δεν της φτάνουν δυο τετραετίες, από το 2021 μας υπόσχεται το πολλαπλό βιβλίο αλλά το μεταθέτει για το 2027, επικαλείται ικανοποιημένη την αξιολόγηση γιατί ανεβαίνουν τα νούμερα των στατιστικών, κανείς όμως δεν ασχολήθηκε με το τι λένε τα συμπεράσματα που καταχωνιάζονται στα συρτάρια και η εκπαίδευση συνεχίζει με τα ίδια προβλήματα, οι συνάδελφοι, αβοήθητοι μέσα στις τάξεις, φορτώνονται καθημερινά άγχος και υποχρεώσεις και ο συνδικαλισμός εδώ και σαράντα χρόνια λέει πεισματικά όχι σε όλα τα νομοσχέδια, όλων των κυβερνήσεων και θα συνεχίσει με τον ίδιο επαναστατικό τρόπο και τα επόμενα σαράντα.
Φοβάμαι πως δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, γιατί και όσοι μιλούν είναι μέρος του προβλήματος. Και ως μαθηματικός γνωρίζω πως, πάντα, το πρώτο βήμα για την επίλυση, είναι η κατανόησή του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου