Η κρίση του 2007-2009 ήταν η πρώτη μεταπολεμική κρίση που η αφετηρία της βρισκόταν στην Μέκκα του παγκόσμιου καπιταλισμού. Ξεκίνησε από την αγορά στεγαστικών δανείων χαμηλής εξασφάλισης των ΗΠΑ το καλοκαίρι του 2007 και εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης και αλληλεξάρτησης των χρηματοπιστωτικών αγορών παγκόσμια, διαδόθηκε ταχύτατα στην ΕΕ. Στη δίνη της κρίσης βρέθηκε η Ελλάδα και στη συνέχεια η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ισπανία και στο τέλος η Κύπρος.
Η κρίση υπήρξε κυρίως το αποτέλεσμα των επιταγών της συναίνεσης της Ουάσιγκτον που υπαγόρευσε την πλήρη απελευθέρωση των αγορών και την ελαχιστοποίηση της εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα. Το αποτέλεσμα αυτής της κρίσης ήταν να βυθιστούν σε ύφεση οι αναπτυγμένες οικονομίες, να αυξηθεί η ανεργία και να βρεθούν κάποιες χώρες αντιμέτωπες με τις συνέπειες του αποπληθωρισμού.
Στη διετία 2006-2007 οι ρυθμοί ανάπτυξης στις αναπτυγμένες οικονομίες ήταν ικανοποιητικοί. Η κυρίαρχη αντίληψη ήταν ότι αυτό θα ήταν μόνιμο χαρακτηριστικό των οικονομιών αυτών και τα οικονομικά μεγέθη θα είχαν μικρή μεταβλητότητα καθώς οι αγορές θα αυτορυθμίζονταν.
Τελικά, οι κυβερνήσεις στις αναπτυγμένες οικονομίες, ακόμη και αυτές που κινούνταν στη λογική του οικονομικού φιλελευθερισμού, υποχρεώθηκαν να παρέμβουν -προχωρώντας ακόμη και σε κρατικοποιήσεις - για να σταθεροποιήσουν τον τραπεζικό τομέα και να περιορίσουν τις συνέπειες της ύφεσης και της εκτόξευσης της ανεργίας. Οι κεντρικές τράπεζες προχώρησαν σε μείωση των επιτοκίων και σε αύξηση του χαρτοφυλακίου τους με αγορές κρατικών και επιχειρηματικών ομολόγων.
Η Ελλάδα, παρά τις διακηρύξεις της κυβέρνησης της ΝΔ περί θωρακισμένης οικονομίας, βρέθηκε αντιμέτωπη με μια κρίση αξιοπιστίας. Την τροφοδότησαν τα πλαστά στατιστικά στοιχεία που έστελνε η κυβέρνηση της ΝΔ στη Eurostat για τα δημοσιονομικά, η έκρηξη του δημόσιου χρέους που έφτασε στο 128% του ΑΕΠ και τα αρνητικά χαρακτηριστικά του σε διάρκεια αποπληρωμών και κόστος εξυπηρέτησης. Επιπρόσθετα είχε ένα τεράστιο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών που το 2008 έφτασε στο 14,5% του ΑΕΠ.
Σήμερα, ΕΕ, Ιαπωνία και ΗΒ εκτιμάται ότι θα έχουν ρυθμό ανάπτυξης πάνω του 1% έναντι 2% των ΗΠΑ. Η εικόνα είναι πιο θετική – ιδιαίτερα για τις ΗΠΑ- για το 2027. Οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη στηρίζουν την αναπτυξιακή πορεία στερώντας κεφάλαια για επενδύσεις σε άλλους κλάδους και τη χρηματοδότηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.
Η ενεργειακή κρίση και η έκρηξη του πληθωρισμού, καθώς η αύξηση στο ενεργειακό κόστος διαχέεται στο σύνολο της οικονομίας, οδηγούν τις κεντρικές τράπεζες σε αυξήσεις επιτοκίων.
Μια μεγάλη διαφορά σε σχέση με την κρίση του 2007-2009 είναι στα δημοσιονομικά μεγέθη. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα σε ΗΠΑ, Γαλλία, Ιταλία και ΗΒ είναι πολύ υψηλά σε μια περίοδο που η πολιτική πίεση για μέτρα στήριξης από τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης αυξάνεται. Το δημόσιο χρέος χωρών όπως ΗΠΑ, Ιταλία Γαλλία είναι πολύ υψηλότερο από το επίπεδο του 2007-2009.
Το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους των αναπτυγμένων οικονομιών έχει ξεπεράσει τα 3 τρις. Δολάρια. Αν τα επιτόκια συνεχίσουν να ανεβαίνουν ή παραμείνουν για μεγάλο διάστημα στα παρόντα επίπεδα σε βάθος χρόνου, το κόστος εξυπηρέτησης χρέους θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Ο κίνδυνος αυτός θα οδηγήσει σε περικοπές κοινωνικών δαπανών.
Η Ελλάδα, στην παρούσα συγκυρία, ευνοείται από τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά του δημόσιου χρέους, το οποίο όμως παραμένει το υψηλότερο της ΕΕ και υψηλότερο από αυτό του 2009.
Αν όμως οδηγηθούμε σε μια νέα κρίση – π.χ. από το σκάσιμο της φούσκας της τεχνητής νοημοσύνης – η ελληνική οικονομία που εξακολουθεί να έχει μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κινδυνεύει να περάσει σε μικρότερους ρυθμούς ανάπτυξης.
Το ΠΑΣΟΚ έχει καταλογίσει στην κυβέρνηση ότι δεν αξιοποίησε σωστά τους πόρους του ΤΑΑ για να ενισχύσει την ανθεκτικότητα, τη δυναμικότητα και την συμπεριληπτικότητα της οικονομίας.
Το κρίσιμο ερώτημα στο ενδεχόμενο μιας νέας παγκόσμιας κρίσης είναι αν η ελληνική οικονομία θα επιδείξει ανθεκτικότητα. Αν όχι τότε τα πλέον ευάλωτα κοινωνικά στρώματα θα δουν μια μεγαλύτερη επιδείνωση του βιοτικού τους επιπέδου.
ΑΡΘΡΟ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΣΑΧΙΝΙΔΗ ΠΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΑ
ΝΕΑ ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ 3-4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026
