1. Μελέτη Πολυτεχνείου Κρήτης. Τον Ιούλιο 2002 παραδόθηκε στη ΔΕΗ η μελέτη του Πολυτεχνείου Κρήτης με τίτλο, «Διαχρονική εξέλιξη της γονιμότητας των εδαφών που αναπτύσσονται στις αποθέσεις των λιγνιτωρυχείων. Συμπεριφορά των βαρέων μετάλλων στα εδαφικά διαλύματα και οι επιπτώσεις τους στις καλλιέργειες», η οποία αφορούσε τα αποτελέσματα των ερευνών του δεύτερου έτους (τέλος Α’ φάσης). Συνοπτικά, η μελέτη περιελάμβανε εδαφολογικές και γεωχημικές αναλύσεις πέντε(5) διαφορετικών εδαφών. Συγκεκριμένα, τέσσερα (4) από τα εδάφη αυτά ήταν αναπλασθέντα στο χώρο εσωτερικών αποθέσεων αγόνων υλικών στα ορυχεία Κυρίου Πεδίου και Καρδιάς, όπου έγιναν και αναλύσεις των ιχνοστοιχείων που απαντώνται στους καρπούς των καλλιεργειών σιτάρι, κριθάρι και κερασιές. Παράλληλα, για λόγους σύγκρισης μελετήθηκε πλήρως και ένα κανονικό έδαφος στο Μαυροδένδρι, αναλύθηκαν δε και καρποί σίτου από τα εδάφη Μαυροδενδρίου και Μαυροπηγής, όπου καλλιεργούνται για πολλά χρόνια σιτηρά σε θέσεις μακριά από τους ατμοηλεκτρικούς σταθμούς (ΑΗΣ) της ΔΕΗ. Οι αναλύσεις που έγιναν στους 22 ορίζοντες των πέντε(5) εδαφών αφορούσαν: α) Οξύτητα εδάφους (PH), περιεκτικότητα σε ανθρακικό ασβέστιο, οργανικό άνθρακα και κοκκομετρία, β) Ορυκτολογική σύσταση των οριζόντων των εδαφών αυτών, γ) Αγωγιμότητα και υδατοδιαλυτά κατιόντα σε πάστα εδάφους, δ) Εναλλακτική ικανότητα και εναλλακτικά κατιόντα για κάθε ορίζοντα, ε) Θρεπτικά στοιχεία (κύρια) και ανάγκες λίπανσης για κάθε ορίζοντα, στ) Μακροστοιχεία (8) σε κάθε ορίζοντα των εδαφών, ζ) Ιχνοστοιχεία σε βαρέα μέταλλα (39) σε κάθε ορίζοντα, η) Βιοαφομοιώσιμα μακροστοιχεία, ιχνοστοιχεία και βαρέα μέταλλα (18 ), θ) Μακροστοιχεία και βαρέα μέταλλα (46) σε σπόρους σιταριών, κριθαριών και κερασιών. Τα αποτελέσματα της μελέτης επιβεβαιώνουν ότι οι συγκεντρώσεις ιχνοστοιχείων και βαρέων μετάλλων στις αποθέσεις αγόνων υλικών βρίσκονται στα όρια των καλλιεργήσιμων εδαφών, ενώ οι συγκεντρώσεις στους καρπούς είναι ίσες ή και μικρότερες από τους καρπούς που καλλιεργούνται στα κανονικά (φυσικά) εδάφη. Τελικά, προκύπτει ότι δεν υπάρχει ουδείς διατροφικός κίνδυνος από την κατανάλωση των δημητριακών και των κερασιών. Με βάση τα αποτελέσματα αυτά η ΔΛΚΔΜ μίσθωσε, ήδη, από το 2003 τελικά αποκαταστημένα εδάφη για βραχυχρόνια δοκιμαστική χρήση σε καλλιεργητές της περιοχής, έναντι συμβολικού ετήσιου τιμήματος.
2. Μελέτη Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικών Ερευνών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε, Θεσ/νίκη, 2010). Για την αξιολόγηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών των γαιωδών υλικών των προς αποκατάσταση αποθέσεων αγόνων, παρατίθενται τα συµπεράσµατα µελέτης µε τίτλο: Εδαφολογική Μελέτη των Αποκαταστηµένων Εκτάσεων του Λιγνιτικού Κέντρου ∆υτικής Μακεδονίας (Λ.Κ.∆.Μ.) της ∆.Ε.Η. Α.Ε., Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.), Ινστιτούτο Εδαφολογίας Θεσσαλονίκης, (2010). «Στο πλαίσιο της πιο πάνω Μελέτης αναλύθηκαν 243 δείγµατα εδαφών, από διάφορα βάθη σε 81 σηµεία δειγµατοληψίας, οκτώ περιοχών αποθέσεων, που ελήφθησαν και προσκοµίστηκαν στο εργαστήριο του Ινστιτούτου Εδαφολογίας Θεσσαλονίκης, από τις αποκαταστηµένες περιοχές του ΛΚ∆Μ. Τα αποτελέσµατα των αναλύσεων συγκρίθηκαν µε αποτελέσµατα προγενέστερων εδαφολογικών µελετών, που αφορούσαν καλλιεργήσιµες εκτάσεις διαφόρων δήµων του Νομού Κοζάνης, που έχουν παρουσιασθεί αναλυτικά στην Ενότητα 4.2 της παρούσας Μελέτης. Από τα αποτελέσµατα των παραπάνω αναλύσεων προκύπτει, ότι µε εξαίρεση τον σίδηρο, οι µέσες τιµές των εκχυλίσιµων συγκεντρώσεων βαρέων µετάλλων στις εξετασθείσες αποθέσεις της ∆ΕΗ είναι χαµηλότερες από τις αντίστοιχες των γεωργικών εδαφών του Ν. Κοζάνης. Σε όλα τα δείγµατα εδάφους που αναλύθηκαν, και σε συνδυασµό µε τα διαθέσιµα αντίστοιχα στοιχεία από γεωργικά εδάφη του Ν. Κοζάνης, προκύπτει το συµπέρασµα ότι στην πλειοψηφία τους τα εδάφη των αποθέσεων της ∆ΕΗ, σε ό,τι αφορά τις εκχυλίσιµες (αφοµοιώσιµες από τα φυτά) συγκεντρώσεις τους σε βαρέα µέταλλα, δεν διαφέρουν από τα γεωργικά εδάφη του Ν. Κοζάνης».
3. Γονιμότητα των αποκαταστημένων εδαφών στα ορυχεία του ΛΚΔΜ. Στην προαναφερθείσα ΜΠΕ για τα ορυχεία περιοχής Πτολ/δας αναφέρονταν, ότι τα εδάφη αυτά είναι γόνιμα ακόμη και στην περίπτωση μη χρήσης φυτικής γης, όπως προκύπτει από το ακόλουθο σχετικό απόσπασμα: «6.3.2.3.6. ∆υνατότητα υποκατάστασης της φυτικής γης µε άλλα υλικά που συνεξορύσσονται µε το λιγνίτη. Σύµφωνα µε τα όσα αναφέρθηκαν σε προηγούµενη παράγραφο, η φυτική γη διαστρώνεται σε στρώµα πάχους 30 cm στο 50% των τελικών επιφανειών των αποθέσεων, που προορίζονται για αγροτική χρήση. ∆εδοµένου ότι η τελική επιφάνεια που προκύπτει για αποκατάσταση είναι µια πτυχωτή καµπύλη επιφάνεια κατά πολύ µεγαλύτερη από τις σχετικά επίπεδες επιφάνειες προέλευσης της φυτικής γης, δεν είναι δυνατή η διάστρωση της φυτικής γης σε όλες τις προς αποκατάσταση επιφάνειες των Ορυχείων Πτολεµαΐδας. Στο πλαίσιο αυτό για την προετοιµασία των προς αποκατάσταση επιφανειών αξιοποιούνται τα λιγνιτικά ενδιάµεσα, που εξορύσσονται ως άγονα καθώς προέρχονται από την εξόρυξη επάλληλων στρώσεων πτωχού λιγνίτη χαµηλής θερµογόνου ισχύος (<800 Kcal/kg) και στείρων µη οργανικών υλικών. Τα υλικά αυτά σύµφωνα µε εργαστηριακές αναλύσεις υποστηρίζουν τη γρήγορη ανάπτυξη της βλάστησης ισάξια µε τη φυτική γη. Η ύπαρξη τέτοιων υλικών σε τελικές επιφάνειες, σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα των µελετών, έχει αποδεδειγµένα οδηγήσει σε στρεµµατικές αποδόσεις της τάξης των 300 kg/στρέμμα για το σκληρό σιτάρι, οι οποίες, συγκριτικά µε αυτές άλλων επιφανειών στην ευρύτερη περιοχή είναι περίπου διπλάσιες. Αξίζει µάλιστα να αναφερθεί ότι κατά το παρελθόν έχουν διεξαχθεί προκαταρκτικές µελέτες για την εκµετάλλευση αυτών των στρώσεων, και ειδικότερα αυτών που χαρακτηρίζονται ως «λεοναρδίτης» (υποκατηγορία των λιγνιτών), µε την παραγωγή εδαφοβελτιωτικών και οργανοχουµικών λιπασµάτων. Από την αξιολόγηση των µέχρι τώρα αποτελεσµάτων για την περίοδο 1997-2001 φαίνεται, ότι η παραγωγικότητα των αποκαταστηµένων αγόνων κυµαίνεται στα ίδια επίπεδα µε την παραγωγικότητα της ευρύτερης περιοχής και σε ορισµένες περιπτώσεις είναι περαιτέρω βελτιωµένη. Η αξιοποίηση των αγόνων υλικών που συνεξορύσσονται µε το λιγνίτη και είναι σε θέση να βελτιώσουν την γονιµότητα των αποκαταστηµένων εδαφών αποτελεί λύση που υποστηρίζεται από την νοµοθεσία των ΗΠΑ, ειδικά στις περιπτώσεις ορυχείων που έχουν διανοιχτεί σε περιοχές µε πτωχά εδάφη ή περιοχές όπου η γονιµότητα έχει περιοριστεί λόγω της εντατικής καλλιέργειας. Για την αξιοποίηση του παραπάνω πλούσιου σε οργανική ύλη υλικού στις τελικές επιφάνειες απαιτείται κατάλληλη άροση και ανάµιξη των υλικών που συνθέτουν το επιφανειακό στρώµα».
4. Παρά τα πιο πάνω αδιάσειστα στοιχεία, η ΔΕΗ ΑΕ, με ιδιωτική μετοχική πλειοψηφία από το 2022, προχώρησε στην εγκατάσταση ΜΦ/Β πάρκων ισχύος 2.130 MW, στις αποκαταστημένες εκτάσεις των ορυχείων του ΛΚΔΜ, απαξιώνοντας συνειδητά 51.500 στρ. πολύ εύφορης εν δυνάμει γεωργικής γης και στερώντας τη μελλοντική απασχόληση χιλιάδων ανέργων στον πρωτογενή τομέα, αριθμού πολλαπλάσιου όσων θα απασχοληθούν στη λειτουργία των μεγαΦ/Β πάρκων. Στο σχετ. Νο1 παρέχονται για κάθε ενδιαφερόμενο στοιχεία και εικόνες για τις θέσεις των ΜΦ/Β πάρκων, ακόμη και σε αδιατάρακτες περιοχές, δηλ. πάνω από εκμεταλλεύσιμα λιγνιτικά κοιτάσματα αξίας μερικών δεκάδων δις ευρώ, με σκοπό να καταστεί αδύνατη η μελλοντική τους αξιοποίηση, όπως, εξάλλου, καταγγέλθηκε στη Βουλή των Ελλήνων στις 23/04/2026 από το βουλευτή Παύλο Πολάκη. Επισημαίνεται, ιδιαίτερα, ότι η ΔΕΗ δεν αντιμετώπιζε κανένα πρόβλημα εμπειρίας, τεχνολογίας κλπ. να προχωρήσει μόνη της στην εγκατάσταση Φ/Β πάρκων σε άγονες εκτάσεις, δηλ. εκτός των ορυχείων της ΔΛΚΔΜ, στην ευρύτερη περιοχή της Δ. Μακεδονίας, αφού υπάρχει επαρκής διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ισχύος στο υφιστάμενο δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Η.Ε.) υψηλής και υπερυψηλής τάσης. Έτσι, θα διασφαλίζονταν πλήρως τα συμφέροντα της ΔΕΗ, των κατοίκων της Δ. Μακεδονίας και της χώρας, γενικότερα. Εντούτοις, προτιμήθηκε από τη ΔΕΗ η μειοψηφική (49%) συνεργασία της με τη γερμανική εταιρία RWE (51%) σε κοινή δραστηριότητα εγκατάστασης και εκμ/σης μεγαΦ/Β πάρκου, ισχύος 940 MW σε έκταση 21.000 στρ. του ορυχείου Αμυνταίου – Λακκιάς. Τονίζεται, ότι η τοπική αυτοδιοίκηση στη Β. Ρηνανία – Βεστφαλία δεν επέτρεψε την εγκατάσταση Φ/Β πάρκων στις εκτάσεις των ορυχείων της RWE προτιμώντας τις χρήσεις των εκτάσεων αυτών στον πρωτογενή τομέα, παρά τις απέραντες πεδινές εκτάσεις της Γερμανίας. Ακόμη και στη γειτονική μας Βουλγαρία το συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας κατήργησε τις νομοθετικές αλλαγές που έγιναν πριν από 2 χρόνια και επέτρεπαν την εγκατάσταση Φ/Β πάρκων σε καλλιεργήσιμες γεωργικές εκτάσεις, όπως δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο ( novinite στις 2 Μαΐου 2025). Επίσης, στο σχετ. Νο2 παρέχονται στοιχεία για την επίσπευση της πρόωρης και βίαιης απολιγνιτοποίησης, ώστε να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα του μπλοκ του εισαγόμενου φ.α. για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (Η.Ε.), ιδιαίτερα δε του πανάκριβου υγροποιημένου φ.α. (LNG). Παράλληλα, εξυπηρετούνται και τα συμφέροντα των ξένων funds που διαφεντεύουν τη ΔΕΗ, τα οποία αντιμάχονται λυσσωδώς την παράταση της απολιγνιτοποίησης ακόμη και για τις περιβαλλοντικά πλήρως συμβατές μονάδες νέα Πτολ/δα 5, Μελίτη και ΑΗΣΑΔ 5, ενώ η παράταση έγινε σε χώρες της Ε.Ε. (Γερμανία, Πολωνία Τσεχία κ.α) για το 2038 έως 2050 κατά περίπτωση. Επιπλέον, εξυπηρετούνται και τα συμφέροντα των ξένων κολοσσών των Big Tech που με το αφήγημα της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνουν το κλείσιμο του ΑΗΣ Αγ. Δημητρίου για την εγκατάσταση Data Center, ενώ υπάρχουν κατάλληλα οικόπεδα στους κλειστούς από το 2021 ΑΗΣ Καρδιάς και ΑΗΣ Αμυνταίου.
5. Στις 14/05/2026 ενημερωθήκαμε από τον υπουργό Υγείας κ. Άδωνι Γεωργιάδη, ότι στην περιφέρεια της Δ. Μακεδονίας παρατηρούνται τα υψηλότερα ποσοστά καρκίνου στη χώρα και, ότι «φυσικά αυτό δεν μπορεί να οφείλεται κάπου αλλού εκτός από το λιγνίτη». Αυτό έγινε την παραμονή των κινητοποιήσεων των κατοίκων της Δ. Μακεδονίας στις 15/05/2026 κατά της απόφασης της ΔΕΗ για τον τερματισμό της λειτουργίας του ΑΗΣΑΔ και τον επακόλουθο της υπερσύγχρονης νέας μονάδας Πτολ/δα 5 στα τέλη 2026. Η παρέμβαση αυτή στόχευε, προφανώς, στον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης και την τρομοκράτηση κάθε αντίθετης φωνής για την πρόωρη και βίαιη απολιγνιτοποίηση που διέλυσε, ήδη, την οικονομία και την κοινωνική διάρθρωση της Δ. Μακεδονίας (σχετ. Νο1). Επιβάλλεται, επομένως, οι αρμόδιοι τοπικοί φορείς με βαθιά γνώση του θέματος, π.χ. ιατρικοί σύλλογοι και το Πανεπιστήμιο Δ. Μακεδονίας (σχετ. Νο3), να ενημερώσουν υπεύθυνα τους κατοίκους της περιοχής και το πανελλήνιο για τις πραγματικές και πολυπαραμετρικές διαστάσεις του σοβαρότατου αυτού θέματος, που αφορά κυριολεκτικά το υπαρξιακό μέλλον της τοπικής κοινωνίας.
ΧΡΗΣΤΟΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ τ. μέλος ΔΣ ΔΕΗ ΑΕ και τ. Δ/ντης ΛΚΔΜ/ΔΕΗ ΑΕ Κοζάνη 19/05/2026
Σχετ.: Νο1: «Μέγα Φ/Β Πάρκα στα Ορυχεία Πτολ/δας – Αμυνταίου από την ιδιωτική ΔΕΗ ΑΕ. Οριστική Απαξίωση Λιγνιτικών Κοιτασμάτων Αξίας Πολλών Δεκάδων δις ευρώ και 51.500 στρεμμάτων Εύφορης Γεωργικής Γης». Από 03/05/2026, kozan.gr, kozani.tv, prlogos.gr.
Νο2: « ΔΕΗ ΑΕ (ιδιωτική), Πρόωρη Απολιγνιτοποίηση και Mega Data Center: το Τυρί και η ….Φάκα στη Δυτική Μακεδονία!» Από Χρ. Γ. Παπαγεωργίου, 08/05/2025, kozan.gr, kozani.tv, vetonews.gr.
Σχετ. Νο3: “Distribution and correlation of the natural radionuclides in a coal mine of the West Macedonia Lignite Center (Greece)”, L.I. Tsikritzis , M. Fotakis, N. Tzimkas , N. Kolovos , R. Tsikritzi. Available online at www.sciencedirect.com Journal of Environmental Radioactivity 99 (2008) 230e237
